Cơn hen phế quản cấp

GIỚI THIỆU

Hen phế quản (HPQ) là một bệnh có đặc điểm là viêm mạn tính niêm mạc phế quản làm tăng phản ứng của phế quản thường xuyên với nhiều tác nhân kích thích, dẫn đến co thắt lan toả cơ trơn phế quản. Sự co thắt phế quản không cố định, thường có thể hồi phục tự nhiên hoặc sau khi dùng thuốc giãn phế quản. Được thảo luận trong tổng quan về hen phế quản ở người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi. Đợt cấp hen phế quản là sự xuất hiện nặng lên của các triệu chứng khó thở, ho, khò khè, nặng ngực và giảm chức năng thông khí phổi. Đợt cấp có thể xảy ra ở bệnh nhân đã được chẩn đoán hen hoặc đôi khi, như là biểu hiện đầu tiên của hen. Đợt cấp thường xảy ra khi phản ứng với phơi nhiễm các yếu tố bên ngoài (ví dụ nhiễm vi rút đường hô hấp trên, phấn hoa hoặc chất ô nhiễm) và/hoặc tuân thủ thuốc kiểm soát kém. Đợt cấp có thể xuất hiện ở bất cứ bệnh nhân hen nào, ngay cả khi hen phế quản đã được kiểm soát tốt.

XỬ TRÍ

Tại nhà

Giáo dục bệnh nhân tự xử trí hen hiệu quả cần:

Tự theo dõi triệu chứng và/hoặc chức năng hô hấp
Bản kế hoạch hành động hen
Thăm khám đều đặn

Giai đoạn sớm hoặc nhẹ	Giai đoạn muộn hoặc nặng (Nếu PEF hoặc FEV1 < 60% GTLT; giảm nhanh hoặc không cải thiện sau 48 giờ)
Tăng sử dụng thuốc cắt cơn: Tăng tần suất sử dụng (tăng liều gấp 4 lần, liều Formoterol tối đa 72 mcg/ngày), phối hợp thêm buồng đệm cho bình xịt định liều SABA Tăng nhanh và sớm các thuốc kiểm soát: Tăng liều ICS đến tối đa 2000 mcg Beclomethasone Dipropionate/ngày hoặc tương đương Đánh giá đáp ứng →	Tiếp tục dùng thuốc cắt cơn Tiếp tục dùng thuốc kiểm soát Thêm prednisolone uống 40-50 mg /ngày, thường trong 5-7 ngày Liên lạc với bác sỹ
Theo dõi sau xử trí đợt cấp tại nhà
Sau khi tự xử trí đợt cấp, người bệnh nên gặp nhân viên chăm sóc sức khỏe ban đầu trong vòng 1-2 tuần để: Đánh giá kiểm soát triệu chứng Đánh giá các yếu tố nguy cơ mới đối với đợt kịch phát Xác định nguyên nhân của đợt kịch phát nếu có. Đánh giá lại bản kế hoạch hành động hen xem có đáp ứng được nhu cầu của người bệnh. Đưa thuốc kiểm soát về liều trước đó sau 2-4 tuần trừ trường hợp đợt cấp xảy ra trên nền hen kiểm soát kém kéo dài. Trường hợp này cần nâng bậc điều trị nhưng trước đó phải kiểm tra kỹ thuật hít và tuân thủ điều trị.

Giai đoạn sớm hoặc nhẹ

Giai đoạn muộn hoặc nặng
(Nếu PEF hoặc FEV1 < 60% GTLT; giảm nhanh hoặc không cải thiện sau 48 giờ)

Tăng sử dụng thuốc cắt cơn: Tăng tần suất sử dụng (tăng liều gấp 4 lần, liều Formoterol tối đa 72 mcg/ngày), phối hợp thêm buồng đệm cho bình xịt định liều SABA
Tăng nhanh và sớm các thuốc kiểm soát: Tăng liều ICS đến tối đa 2000 mcg Beclomethasone Dipropionate/ngày hoặc tương đương
Đánh giá đáp ứng →

Tiếp tục dùng thuốc cắt cơn
Tiếp tục dùng thuốc kiểm soát
Thêm prednisolone uống 40-50 mg /ngày, thường trong 5-7 ngày
Liên lạc với bác sỹ

Theo dõi sau xử trí đợt cấp tại nhà

Sau khi tự xử trí đợt cấp, người bệnh nên gặp nhân viên chăm sóc sức khỏe ban đầu trong vòng 1-2 tuần để:

Đánh giá kiểm soát triệu chứng
Đánh giá các yếu tố nguy cơ mới đối với đợt kịch phát
Xác định nguyên nhân của đợt kịch phát nếu có.
Đánh giá lại bản kế hoạch hành động hen xem có đáp ứng được nhu cầu của người bệnh.
Đưa thuốc kiểm soát về liều trước đó sau 2-4 tuần trừ trường hợp đợt cấp xảy ra trên nền hen kiểm soát kém kéo dài. Trường hợp này cần nâng bậc điều trị nhưng trước đó phải kiểm tra kỹ thuật hít và tuân thủ điều trị.

NOTE

Chú thích viết tắt: ICS: Corticosteroid dạng hít; SABA: Thuốc kích thích beta 2 tác dụng ngắn; FEV1: Thể tích khí thở ra tối đa trong giây đầu tiên; PEF: Lưu lượng đỉnh; GTLT: Giá trị lý thuyết.

Tại y tế cơ sở

Sơ đồ tiếp cận xử trí hen cấp tại tuyến y tế cơ sở

Tại bệnh viện

Sơ đồ tiếp cận xử trí hen cấp tại bệnh viện

Tại khoa hồi sức tích cực, cần tham khảo thêm về Xử trí cơn hen nặng - nguy kịch và Thở máy cho bệnh nhân hen phế quản.

THEO DÕI SAU ĐỢT CẤP

Thuốc cắt cơn: chỉ dùng khi cần
Thuốc kiểm soát: tiếp tục liều cao trong thời gian ngắn (2-4 tuần) hoặc dài (3 tháng) tùy thuộc mức độ cơn hen
Kiểm soát yếu tố nguy cơ gây đợt cấp có thể thay đổi bao gồm cả kiểm tra kỹ thuật hít và tuân thủ điều trị
Kiểm tra bản kế hoạch hành động: Người bệnh có hiểu được không? Có được dùng đúng cách không? Có cần thay đổi không?
Tái khám: trong vòng 2-7 ngày
Đánh giá việc sử dụng SABA mỗi lần thăm khám

Bảng kế hoạch hành động hen phế quản

Vùng màu	Triệu chứng - Hành động
Xanh: Tốt	Không có bất kỳ biểu hiện nào sau đây: ho, khò khè, nặng ngực, khó thở ngày và đêm Có thể làm việc và sinh hoạt bình thường Giá trị lưu lượng đỉnh: từ.... đến.... L/p hoặc >80% giá trị lý thuyết hoặc giá trị tốt nhất của bạn HÀNH ĐỘNG Dùng thuốc dự phòng hàng ngày Dùng thuốc cắt cơn dự phòng trước khi vận động nếu bạn bị khó thở khi hoạt động thể lực Tránh các yếu tố kích phát cơn hen
Vàng: Xấu đi	Ho, khò khè, tức ngực, thở nhanh hoặc Thức giấc về đêm do triệu chứng hen hoặc Chỉ có thể làm được một số việc thông thường Giá trị lưu lượng đỉnh: Từ….đến…..l/phút hoặc 50% đến 79% lưu lượng đỉnh tốt nhất của bạn HÀNH ĐỘNG Dùng thuốc cắt cơn để đưa bạn về vùng màu xanh Dùng thuốc cường bêta 2 tác dụng ngắn: 2-4 nhát xịt mỗi 20 phút trong vòng 1 giờ. Dùng máy và thuốc phun khí dung nếu có Gọi cho thày thuốc của bạn: số điện thoại: .................
Đỏ: Báo động	Thở rất nhanh hoặc thuốc cắt cơn nhanh hết tác dụng hoặc Không thể làm được những việc thông thường hoặc Các triệu chứng ở vùng màu vàng không cải thiện hoặc xấu đi trong 24 giờ Giá trị lưu lượng đỉnh: từ.... đến.... l/phút hoặc thấp hơn 50% giá trị lưu lượng đỉnh tốt nhất của bạn HÀNH ĐỘNG Dùng thuốc cường bêta 2 tác dụng ngắn: Dùng bình xịt định liều 4-6 nhát. Dùng máy phun khí dung nếu có Uống prednisolon …….. mg Gọi ngay cho bác sỹ của bạn số điện thoại: ................. Đến bệnh viện ngay nếu: Bạn vẫn ở trong vùng đỏ quá 15 phút. Bạn không gọi được cho bác sỹ của bạn

Vùng màu

Triệu chứng - Hành động

Xanh: Tốt

Không có bất kỳ biểu hiện nào sau đây: ho, khò khè, nặng ngực, khó thở ngày và đêm
Có thể làm việc và sinh hoạt bình thường
Giá trị lưu lượng đỉnh: từ.... đến.... L/p hoặc >80% giá trị lý thuyết hoặc giá trị tốt nhất của bạn

HÀNH ĐỘNG

Dùng thuốc dự phòng hàng ngày
Dùng thuốc cắt cơn dự phòng trước khi vận động nếu bạn bị khó thở khi hoạt động thể lực
Tránh các yếu tố kích phát cơn hen

Vàng: Xấu đi

Ho, khò khè, tức ngực, thở nhanh hoặc
Thức giấc về đêm do triệu chứng hen hoặc
Chỉ có thể làm được một số việc thông thường
Giá trị lưu lượng đỉnh: Từ….đến…..l/phút hoặc 50% đến 79% lưu lượng đỉnh tốt nhất của bạn

HÀNH ĐỘNG

Dùng thuốc cắt cơn để đưa bạn về vùng màu xanh
Dùng thuốc cường bêta 2 tác dụng ngắn: 2-4 nhát xịt mỗi 20 phút trong vòng 1 giờ. Dùng máy và thuốc phun khí dung nếu có
Gọi cho thày thuốc của bạn: số điện thoại: .................

Đỏ: Báo động

Thở rất nhanh hoặc thuốc cắt cơn nhanh hết tác dụng hoặc
Không thể làm được những việc thông thường hoặc
Các triệu chứng ở vùng màu vàng không cải thiện hoặc xấu đi trong 24 giờ
Giá trị lưu lượng đỉnh: từ.... đến.... l/phút hoặc thấp hơn 50% giá trị lưu lượng đỉnh tốt nhất của bạn

HÀNH ĐỘNG

Dùng thuốc cường bêta 2 tác dụng ngắn: Dùng bình xịt định liều 4-6 nhát. Dùng máy phun khí dung nếu có
Uống prednisolon …….. mg
Gọi ngay cho bác sỹ của bạn số điện thoại: .................
Đến bệnh viện ngay nếu: Bạn vẫn ở trong vùng đỏ quá 15 phút. Bạn không gọi được cho bác sỹ của bạn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Quy trình lâm sàng chẩn đoán và điều trị hen phế quản ở người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi. Số: /QĐ-BYT. 24/12/2021